Alan adı anatomisi: bir adresin sekiz parçası
Bir adresin sekiz parçasından yalnızca biri, adresin kime gittiğini belirler. Kayıtlı ad, sonek ve alt alan ayrımı 12 örnek adres üzerinde gösterilir.
https://odeme.hesap.ornek-marka.com.tr:8443/islem?id=4821#ozet adresinde sekiz ayrı parça var ve bunların yalnızca biri, adresin gerçekte kime gittiğini belirler. Alan adı anatomisi bu ayrımı öğretir: hangi parça satın alınır, hangisi serbestçe eklenir, hangisini tarayıcı kendiliğinden yazar. Parçaları doğru ayıran okuyucu, adresin içinde bir markanın adı geçse bile o markaya gidilmediğini görebilir.
Adresin sekiz parçası ve her parçanın sahibi
Her parçayı başka biri kontrol eder. Aşağıdaki tablo, yukarıdaki örnek adres üzerinden bu dağılımı gösterir. Örnekteki marka kurgusaldır.
| Parça | Örnekte | Kim belirler |
|---|---|---|
| Şema | https | Bağlantıyı yazan seçer; https şifreli bağlantı anlamına gelir |
| Alt alan adı | odeme.hesap | Kayıtlı alan adının sahibi, sınırsız sayıda ekleyebilir |
| Kayıtlı ad | ornek-marka | Kayıt kuruluşu üzerinden satın alan kişi veya kurum |
| Sonek | com.tr | Kayıt sistemini işleten merkez (registry) |
| Bağlantı noktası | 8443 | Sunucuyu kuran; belirtilmezse şema varsayılanı geçerlidir |
| Yol | /islem | Sitenin sahibi |
| Sorgu | ?id=4821 | Sitenin sahibi |
| Parça (fragment) | #ozet | Sayfanın içindeki bir konumu gösterir, sunucuya gönderilmez |
Tablodaki üçüncü ve dördüncü satır birlikte okunur: ornek-marka.com.tr. Bir kişi bu iki parçayı kayıt kuruluşundan satın aldığında, soluna istediği kadar alt alan ekleyebilir. Sağına gelen yol ve sorgu da ona aittir. Bu yüzden adresin belirleyici parçası tek bir yerdedir.
Alt alanlar için kimsenin onayı gerekmez. Aynı kayıtlı ad odeme., destek., guvenli-giris. gibi önekleri bir dakikada üretebilir. Alt alanın kulağa resmî gelmesi, onu bir kurumun kendisi yapmaz; yalnızca kayıtlı adın sahibinin bir tercihidir.
Alan adı anatomisi: kayıtlı ad nerede başlıyor
Kural kısa: kayıtlı alan adı, sonekten bir etiket solda başlar. Soneğin tek etiketli olduğu .com örneğinde bu, .com ile birlikte son iki parçadır. com.tr ve co.uk gibi soneklerde son iki etiket sonek sayıldığı için kayıtlı ad üç etiketli olur.
Hangi soneğin kaç etiketli olduğunu bir liste belirler. Public Suffix List, Mozilla'nın başlattığı ve topluluğun sürdürdüğü bu listedir; tarayıcılar adres çubuğunda alan adının önemli kısmını vurgulamak ve çerezleri sınırlamak için ona bakar. co.uk bu listede çok etiketli sonek örneği olarak yer alır.
Sonek, kaydın yapıldığı yer hakkında bir ipucu verir; işletmenin bulunduğu yer hakkında vermez. .com soneği dünyanın herhangi bir yerindeki biri tarafından alınabilir. Aynı şekilde .tr ile biten bir ad, Türkiye'deki bir kurumun adresi olduğu anlamına tek başına gelmez. Sonek okunur, sonra kayıtlı adın kaydına bakılır.
On iki adres, betikle çözümlenmiş
Aşağıdaki çözümleme 4 Kasım 2026'da bir betikle yapıldı. Betik, standart URL çözümleyicisini kullandı ve sonek için com.tr, co.uk gibi birkaç çok etiketli kuralı elle ekledi; gerçek liste binlerce satırdır. Adreslerin hepsi kurgusaldır, 203.0.113.45 ise dokümantasyon için ayrılmış bir IP aralığındandır.
| Adres | Ulaşılan kayıtlı ad | Okuma notu |
|---|---|---|
https://www.ornek-marka.com.tr/giris | ornek-marka.com.tr | www yalnızca bir alt alan |
https://odeme.hesap.ornek-marka.com.tr:8443/islem?id=4821#ozet | ornek-marka.com.tr | iki alt alan, özel bağlantı noktası |
https://ornek-marka.com.tr@siteler.example/giris | siteler.example | @ öncesi kullanıcı bilgisidir, makine adı sonra gelir |
http://203.0.113.45/giris | yok (IP adresi) | ad yok, şifresiz http |
ornek-marka.co.uk/hesabim | ornek-marka.co.uk | şema yazılmamış, co.uk iki etiketli sonek |
https://ornek-marka-giris.com/ | ornek-marka-giris.com | tireyle eklenen sözcük yeni bir ad üretir |
https://ornek-rnarka.com/ | ornek-rnarka.com | r ile n yan yana m gibi okunabilir |
https://ornek-marka.com.tr./giris | ornek-marka.com.tr | sondaki nokta kök etiketi açıkça yazar |
https://ORNEK-MARKA.COM.TR/Giris | ornek-marka.com.tr | makine adında büyük harf fark etmez, yolda edebilir |
https://ornek-marka.com.tr.destek.example/giris | destek.example | soldaki her şey alt alan |
https://оrnek-marka.com/ | xn--rnek-marka-dvi.com | ilk harf Kiril alfabesinden о (U+043E) |
https://ornek-marka.com.tr:443/giris | ornek-marka.com.tr | https için varsayılan port, yazılması adı değiştirmez |
On birinci satırda adres çubuğunda оrnek-marka.com görünebilir ve Latin harfli karşılığından ayırt edilmez. Tarayıcı bu adı arka planda xn-- ile başlayan biçime çevirir. Bazı tarayıcılar karma alfabeli adları bu biçimde gösterir; bu davranış sürüme ve ayara göre değişir. Adreste xn-- görüldüğünde adres, harfleri tek tek incelenecek bir adres olarak ele alınır.
Aynı sayfada altı farklı kayıtlı ad
Gerçek bir sayfada bu ayrım nasıl görünür? 4 Kasım 2026'da Betroy'un betroy193.com adresindeki ana sayfası girişsiz açıldı ve bağlantıları listelendi. Sayfanın kendi adresi betroy193.com kayıtlı adındaydı; bu adda 193 bir sürüm numarası olarak okunmaz, adın bir parçasıdır. Sayfadaki diğer bağlantılar ise simdibeniara.com, broy.link, broybonus.com, roylakazan.com, wa.me ve b182zvz9dccf.com kayıtlı adlarına gidiyordu.
Bu liste bir sahiplik iddiası içermez. Altı adın hangisinin kime ait olduğu bu notta doğrulanmadı; adres bilgisi tek başına bunu söylemez. Gösterdiği tek şey, tek bir sayfadaki bağlantıların birden fazla kayıtlı ada gidebileceği ve her birinin ayrı sorulması gerektiğidir. Betroy'un alt bilgisinde ise işletme metni www.betroy.com adını yazıyor. Okunan adres ile metindeki ad arasındaki ilişkiyi sayfa açıklamıyor; bu soru, sitenin kendi kanallarıyla sorulacak bir soru olarak kalıyor.
Dar ekranda adres neden eksik görünür
Telefon ekranında adres çubuğu birkaç düzine karakter taşır. Uzun bir makine adı sığmadığında tarayıcı bir ucu kırpar ve hangi ucun kırpıldığı tarayıcıya göre değişir. Kırpılan uç, tam da en sağdaki kayıtlı adı taşıyan uç olabilir. Böyle bir ekranda adresin yalnızca başına bakmak yeterli olmaz.
Bir bağlantıya uzun basıldığında ya da adres çubuğuna dokunulduğunda tarayıcılar çoğunlukla tam adresi gösterir. Parçaları ayırma işi ancak adres tam göründüğünde yapılabilir. Bu yüzden telefondaki ilk hareket, adresi tam görünür kılmaktır.
Bir adresi çözümlemek için beş adım
- Adresi metin olarak görünür kıl. Kısaltılmış bağlantıysa önce hedefini görmek gerekir.
@varsa sonrasını oku; makine adı oradan başlar.- Alan adı anatomisindeki sıraya göre makine adını sondan başa doğru böl: sonek, kayıtlı ad, alt alanlar.
- Kayıtlı adı harf harf karşılaştır;
rnilem,lile1,0ileove alfabe karışıklığı bakılacak yerlerdir. - Kayıtlı ad tanıdık gelse bile ne zaman kaydedildiğine alan adı yaşı kaydından bakılır.
Adımları tabloda kullanılan onuncu adrese uygulamak durumu somutlaştırır. https://ornek-marka.com.tr.destek.example/giris içinde @ yok. Makine adı ornek-marka.com.tr.destek.example. Sondan başlanır: example sonek, bir solundaki destek kayıtlı adı tamamlar ve destek.example çıkar. Kalan ornek-marka.com.tr dizisi yalnızca bir alt alandır. Adres çubuğunda tanıdık bir marka adı görünse bile, bu bağlantı destek.example sahibine gider.
Kaynak ve yöntem
Bu alan adı anatomisi çalışmasında parçaların tanımı URL standardına dayanır; sonek listesi için Public Suffix List kullanıldı. Çözümleme betiği, kurgusal on iki adresi new URL() ile ayrıştırdı ve kayıtlı adı sonek kuralıyla çıkardı. Betroy sayfasındaki bağlantılar 4 Kasım 2026'da girişsiz okundu; sayfa değişebilir. Sonuçlar bir adresin güvenli olduğunu söylemez, yalnızca hangi adın açılacağını gösterir.